Evlilik Birliğinin Temelden Sarsılması Ne Demek? (TMK 166/1 – 2025 Güncel Rehber)

Evlilik birliğinin temelden sarsılması ne demek? sorusu, Türkiye’deki boşanma davalarının büyük bölümünün temelini oluşturur. Türk Medeni Kanunu’nun 166. maddesi birinci fıkrası, bu durumu “Evlilik birliği, ortak hayatı sürdürmeleri kendilerinden beklenemeyecek derecede temelinden sarsılmış olursa, eşlerden her biri boşanma davası açabilir.” şeklinde tanımlar. Bu ifade soyut görünse de, Yargıtay kararlarıyla somutlaştırılmıştır. 2025 yılı itibarıyla aile mahkemelerinin neredeyse %80’i bu maddeye dayalı çekişmeli boşanma davalarını görmektedir. Bu rehberde, maddenin anlamını, yargı içtihatlarını, delil türlerini, örnek olayları ve dava sürecini ayrıntılı biçimde inceleyeceğiz.

1) Evlilik Birliğinin Temelden Sarsılması: Hukuki Tanım

TMK m.166/1, “genel boşanma sebebi” olarak adlandırılır. Diğer özel sebepler (zina, hayata kast, terk, akıl hastalığı gibi) kanunda açıkça sayılmıştır; ancak evlilik birliğinin temelden sarsılması, her türlü geçimsizlik, iletişimsizlik, ilgisizlik veya güven kaybı gibi genel durumları kapsar. Burada amaç; evlilik birliğini artık sürdürülemez hale getiren, duygusal, ekonomik, fiziksel veya sosyal temellerin çökmesidir.

Yargıtay 2. Hukuk Dairesi bu durumu şöyle tanımlar: “Evlilik birliği, taraflar arasındaki güven, saygı ve sevgi bağlarının yok olması ve ortak yaşamın sürdürülmesinin beklenemeyecek derecede zorlaşmasıyla temelden sarsılmış sayılır.”

2) Temelden Sarsılma Sebeplerine Örnekler

Kanun, temelden sarsılmayı açık örneklerle saymaz. Her olayın özelliklerine göre hâkim takdir eder. Ancak uygulamada kabul görmüş tipik sebepler vardır:

• Fiziksel şiddet: Eşini dövme, tehdit, psikolojik baskı veya evden kovma.
• Hakaret ve küçük düşürme: Sürekli aşağılayıcı sözler, küfür, onur kırıcı davranışlar.
• İlgisizlik ve sevgisizlik: Evlilik bağını koruyacak özenin gösterilmemesi.
• Sadakatsizlik (zina olmasa bile): Evlilik dışı yakınlıklar, mesajlaşmalar, duygusal ilişki.
• Ekonomik şiddet: Eşin maddi kontrolü tek taraflı ele alması, diğerini yoksun bırakması.
• Aile büyüklerinin müdahalesi: Sürekli kayınvalide veya kayınpeder baskısı, sınır ihlali.
• İletişim kopukluğu: Uzun süreli ayrı yaşama, ortak karar almama.
• Alkol, kumar veya bağımlılıklar: Aile yaşamını olumsuz etkileyen alışkanlıklar.

3) Temelden Sarsılma Olup Olmadığını Kim Değerlendirir?

Bu değerlendirme tamamen hâkimin takdirindedir. Tarafların iddia ettiği olayların gerçeği yansıtıp yansıtmadığı delillerle ispat edilir. Tanık beyanları, yazılı deliller, elektronik mesajlar, fotoğraflar, sosyal medya içerikleri, raporlar, doktor kayıtları, hatta SEGBİS kayıtları delil olabilir.

Hâkim, tarafların kişilik özelliklerini, olayların sıklığını, affetme veya barışma girişimlerini dikkate alır. Tek bir olay bile evliliği temelden sarsabilir; bazen yıllar süren küçük anlaşmazlıklar birikerek aynı sonucu doğurur.

4) Bu Sebebe Dayalı Boşanma Davası Nasıl Açılır?

Dava, eşlerden biri tarafından aile mahkemesinde açılır. Görevli mahkeme kesin yetkilidir; tarafların son 6 ay birlikte oturduğu yer mahkemesi yetkilidir (TMK m.168). Dava dilekçesinde olaylar kronolojik ve delillerle destekli şekilde yazılmalıdır.

Örnek Dilekçe:

... AİLE MAHKEMESİ HÂKİMLİĞİ’NE

DAVACI : Ad Soyad, T.C. No, Adres
DAVALI : Ad Soyad, Adres
KONU   : TMK m.166/1 gereği evlilik birliğinin temelden sarsılması nedeniyle boşanma talebi.

AÇIKLAMALAR:
1) Evlilik birliği taraflar arasında sürekli tartışmalar ve ilgisizlik nedeniyle sürdürülemez hale gelmiştir.
2) Davalı, tarafıma karşı küçük düşürücü sözler kullanmakta, ortak konutu terk etmektedir.
3) Evliliğin devamı taraflardan beklenemeyecek derecede zorlaşmıştır.

HUKUKİ NEDENLER: TMK 166, 169, HMK ve ilgili mevzuat.
DELİLLER: Tanık, mesaj kayıtları, sosyal medya yazışmaları, fotoğraf, SES kayıtları.
SONUÇ: Boşanmaya ve nafaka, tazminat, velayet taleplerine karar verilmesini arz ederim.
Tarih – İmza

5) Delil Türleri ve İspat Yükü

Bu davalarda ispat yükü iddia eden eşe aittir. Delillerin usulüne uygun elde edilmesi gerekir; aksi halde “özel hayatın gizliliği” ihlali oluşur ve delil reddedilir. Yargıtay, gizlice yapılan ses/video kayıtlarını genellikle hukuka aykırı bulur; ancak “hayatın olağan akışı dışında savunma zorunluluğu” durumlarında istisna yapabilir.

• Tanık beyanı (komşu, akraba, arkadaş).
• Mesaj, e-posta, WhatsApp yazışması (örneğin tehdit veya hakaret içerikli).
• Polis tutanakları veya hastane raporu.
• Uzman psikolog raporu veya sosyal inceleme raporu (çocuk varsa).
• Fotoğraf, video, görüntü kayıtları (hukuka uygun elde edilmişse).

6) Yargıtay’ın Ölçütleri

Yargıtay 2. Hukuk Dairesi’ne göre “taraflar arasındaki güven ve sevgi bağının yok olması, ortak hayatın fiilen sonlanması, eşlerden birinin diğerine karşı ağır hakaret veya ilgisizlik göstermesi” temelden sarsılma sayılır. Bunun yanında Yargıtay, “anlaşmalı boşanma” için de en az bir yıl evlilik şartı aranmasına karşılık, çekişmeli boşanmada böyle bir şart aramaz.

Örneğin; 2024 tarihli bir kararda, “sürekli kavga, fiziksel ve sözel şiddet, eşin evden ayrılması ve uzun süre ayrı yaşama” evlilik birliğinin temelden sarsıldığını gösterdiği kabul edilmiştir.

7) Affetme (Barışma) Davayı Engeller mi?

Hayır. Ancak affetme veya barışma iddiası varsa, hâkim olayların yeniden gündeme getirilmesini samimiyetsiz bulabilir. Yani “affettikten sonra tekrar dava açmak” inandırıcılığı zayıflatabilir. Bu nedenle affetme beyanı yazılı veya tanıkla ispatlanabiliyorsa dikkatle değerlendirilir.

8) Kusur Oranı ve Sonuçları

Kusur, hem boşanma sonucunu hem de nafaka ve tazminat hakkını etkiler. Eşit kusur halinde tazminat talepleri reddedilebilir. Kusurlu eşin hem yoksulluk nafakası hem de manevi tazminat talebi reddedilir. Bu yüzden dava stratejisinde kusur oranının tespiti çok önemlidir.

9) Velayet, Nafaka ve Tazminat Talepleri

Boşanmanın fer’ileri (yan talepleri) TMK 169 vd. uyarınca davada birlikte talep edilir:

• Velayet: Çocuğun üstün yararı esas alınır. Sosyal inceleme raporu istenir.
• Yoksulluk Nafakası: Boşanma sonucu yoksulluğa düşecek kusursuz veya az kusurlu eş talep edebilir.
• Maddi ve Manevi Tazminat: Boşanmada daha az kusurlu veya kusursuz eş isteyebilir.

10) Pratik Uygulama: Örnek Senaryo

Örnek: Evliliğin 6. yılında taraflar sürekli tartışmaktadır. Eşlerden biri evden ayrılmış ve 8 aydır ortak yaşam fiilen sona ermiştir. Eşin ailesi diğer tarafı aşağılamış, taraflar arasında güven kalmamıştır. Mahkeme, olayların tanıklarla doğrulandığını tespit etmiş ve “evlilik birliğinin temelinden sarsıldığı” gerekçesiyle boşanma kararı vermiştir.

11) İçerik Önerileri (İç Bağlantılar)

• Çekişmeli Boşanma Ne Kadar Sürer? – Dava süresi, aşamalar ve delil stratejisi.
• Nafaka Ne Zaman Kesilir? – Yoksulluk ve iştirak nafakası süreleri.

12) Sık Sorulan Sorular

• Bu sebebe dayanarak boşanmak için evlilik süresi şartı var mı? Hayır, 1 yıl şartı yalnızca anlaşmalı boşanma içindir.
• Bir taraf istemezse boşanma olur mu? Evet. Hâkim, evlilik birliğinin sürdürülmesinin mümkün olmadığını tespit ederse boşanma kararı verebilir.
• Tarafların eşit kusurlu olması ne anlama gelir? Her iki tarafın da boşanmaya sebep olacak davranışları varsa tazminat talepleri reddedilebilir.
• Evliliğin fiilen bitmiş olması yeterli midir? Genellikle evet; uzun süre ayrı yaşama, ortak yaşamın sona erdiğini gösterir.
• Sadakatsizlik delil bulunmazsa ispat nasıl yapılır? Tanık beyanı, mesajlar, sosyal medya paylaşımları dolaylı delil olarak değerlendirilebilir.

13) Sonuç ve Değerlendirme

Evlilik birliğinin temelden sarsılması, evliliğin duygusal, fiziksel ve sosyal bağlarının onarılamaz şekilde zarar görmesi demektir. Hâkim; olayların ağırlığı, tarafların davranışları ve delillerin güvenilirliğiyle karar verir. Bu tür davalarda duygusal beyanlar değil, somut deliller belirleyicidir. Her olayın kendine özgü koşulları bulunduğundan, süreci doğru yönetmek ve usul hatası yapmamak için uzman bir aile hukuku avukatından destek alınması önemlidir.

---

Hukukî Uyarı: Bu makale genel bilgilendirme amacı taşır. Somut olaylar farklı sonuçlar doğurabilir. Hukuki danışmanlık alınması önerilir.