Meşru Müdafaa (TCK 25/1) Nedir? Şartları, Sınırları ve Yargıtay Kararları (2025)
Kategori: Ceza Hukuku
Ceza hukukunda meşru müdafaa, kişilerin kendisine veya başkasına yönelen haksız saldırıyı defetmek için zorunlu ve orantılı bir karşı koyma hakkıdır. Bu şartlar gerçekleştiğinde, normalde suç sayılabilecek bir fiil “hukuka uygun” hâle gelir ve fail hakkında ceza verilmez. Özellikle kasten öldürme, kasten yaralama, mala zarar verme, konut dokunulmazlığının ihlali gibi suç tiplerinde meşru müdafaa savunması sıkça gündeme gelmektedir.
Önemli: Meşru müdafaa, “ceza indirimi” değil, tam anlamıyla cezasızlık sebebidir. Ancak bunun için kanuni şartların eksiksiz bulunması gerekir.
Meşru Müdafaa Nedir? (TCK 25/1)
TCK m. 25/1 – Meşru Müdafaa
“Gerek kendisine gerek başkasına ait bir hakka yönelmiş, gerçekleşmesi veya tekrarı muhakkak olan haksız saldırıyı o anda hâl ve koşullara göre saldırı ile orantılı biçimde defetmek zorunluluğu ile işlenen fiillerden dolayı faile ceza verilmez.”
Bu maddeye göre meşru müdafaa için özetle şu şartlar aranır:
- Haksız bir saldırı olmalı,
- Saldırı güncel (derhâl veya çok yakın) olmalı,
- Saldırı bir hakka yönelmiş olmalı,
- Defetme zorunluluğu bulunmalı,
- Saldırı ile savunma arasında orantı olmalı.
Meşru Müdafaa Şartları (Adım Adım)
1) Haksız Saldırı
Saldırının hukuka aykırı olması gerekir. Örneğin; bir kişinin sebepsiz yere dövülmesi, bıçakla üzerine yürünmesi, silahla tehdit edilmesi haksız saldırıdır. Polis veya icra memurunun görevini yaparken uyguladığı ölçülü zor, genellikle haksız saldırı sayılmaz.
Yargıtay Yaklaşımı (özet): “Mağdurun sanığa yumruk atarak saldırması üzerine, sanığın kendisini korumaya yönelik sınırlı karşılığı meşru müdafaa kapsamında değerlendirilmelidir.”
2) Saldırının Güncelliği (Devam Ediyor veya Başlamak Üzere)
Meşru müdafaa, saldırı devam ederken veya başlamak üzereyken mümkündür. Saldırı bittikten sonra yapılan eylem, çoğu zaman “öç alma” niteliği taşır ve meşru müdafaa sayılmaz.
3) Bir Hakka Yönelmiş Olma
Saldırı; yaşama, vücut dokunulmazlığı, cinsel dokunulmazlık, malvarlığı, konut dokunulmazlığı gibi bir hakka yönelmiş olmalıdır. Gereksiz söz tartışmalarında her zaman meşru müdafaa oluşmaz.
4) Zorunluluk Hâli
Failin saldırıyı başka türlü bertaraf etme imkânı yoksa, meşru müdafaa için zorunluluk şartı gerçekleşmiş sayılır. Olay yerinden kaçma imkânı varken ağır silah kullanmak gibi durumlarda, Yargıtay çoğu zaman bu şartın oluşmadığını kabul eder.
5) Orantılılık (Saldırı – Savunma Dengesi)
Savunma, saldırıyı defedecek düzeyde olmalı; saldırıyı çok aşan ölçüde ve gereksiz derecede ağır olmamalıdır. Yumruğa karşı tabanca ile ateş etmek çoğu durumda orantısız sayılabilir.
Yargıtay’dan Örnek: “Mağdurun tek yumrukluk saldırısına karşı sanığın öldürücü nitelikte bıçak kullanması orantısız savunma niteliğindedir; meşru müdafaa değil, haksız tahrik hükümleri uygulanmalıdır.”
Meşru Müdafaa ile Zorunluluk Hâli Arasındaki Fark
TCK m. 25/2 – Zorunluluk Hâli
“Gerek kendisine gerek başkasına ait bir hakka yönelik ağır ve muhakkak bir tehlikeden kurtulmak için…”
Meşru müdafaada bir kişinin saldırısı vardır. Zorunluluk hâlinde ise doğal afet, yangın, çökme gibi tehlike söz konusudur.
- Meşru müdafaa → insandan gelen saldırı,
- Zorunluluk hâli → olay veya tehlike durumu.
Meşru Müdafaa Değerlendirme Adımları (Avukat Gözüyle)
- Somut olayda saldırıyı kimin başlattığını netleştir.
- Saldırının hukuka aykırı ve güncel olup olmadığını incele.
- Failin geri çekilme/kaçınma imkânının olup olmadığını değerlendir.
- Savunma aracının türü ve şiddetini saldırıyla karşılaştır.
- Öncesi – sonrası iletişim, tehdit, stalk vb. olup olmadığını kontrol et.
- Tanık anlatımları, kamera kayıtları, adli raporları karşılaştır.
Yargıtay’ın Meşru Müdafaa Kriterleri
Yargıtay kararlarında sık tekrar edilen bazı ilkeler şunlardır:
- Meşru müdafaa lehine yorum ilkesi,
- Saldırı–savunma arasındaki zaman aralığının kısa olması,
- Savunma aracının saldırı aracına göre çok ağır olmaması,
- Öncesinde ciddi bir tehdit / saldırı geçmişi bulunması hâlinde daha geniş yorum,
- Gece vakti, kapalı alan gibi yerlerde fail lehine esnek değerlendirme.
Uygulama Özeti: “Sanığın gece vakti evine giren kişiye karşı silahla karşılık vermesi, olayın özelliklerine göre meşru müdafaa kapsamında değerlendirilmiştir.”
Sık Sorulan Sorular (SSS)
Meşru müdafaa için mutlaka fiziksel saldırı şart mı?
Genellikle evet; ancak ciddi ve derhâl gerçekleşmesi muhakkak olan saldırı tehdidi de meşru müdafaa kapsamına girebilir.
Yumruğa karşı bıçak kullanmak meşru müdafaa sayılır mı?
Somut olaya göre değişir. Genellikle orantısız sayılır, ama birden fazla saldırgan, dar alan, önceki tehditler gibi unsurlar varsa meşru müdafaa kabul edilme ihtimali artar.
Saldırı bittikten sonra yapılan eylem meşru müdafaa olabilir mi?
Saldırı sona ermişse meşru müdafaa hükümleri genelde uygulanmaz; tahrik indirimi gündeme gelebilir.
Başkasına yönelen saldırıda da meşru müdafaa uygulanır mı?
Evet. TCK 25/1, “kendisine veya başkasına ait haklara” yönelen saldırılarda meşru müdafaaya izin verir.
Meşru müdafaa hâlinde hiç ceza verilmez mi?
Koşulları tam oluşmuşsa ceza verilmez. Ancak sınır aşılıyorsa takdiri indirim veya tahrik indirimi gündeme gelebilir.
İç Bağlantılar (İç Link Önerileri)
- Gözaltına Alındığınızda Sahip Olduğunuz Haklar Nelerdir?
- Savcılık Takipsizlik Kararına İtiraz Nasıl Yapılır?
- Gizli Bilgi Paylaşımı Savunması – TCK’ya Göre Rehber
- Dolandırıcılıktan Dava Açmak İçin Gerekli Belgeler
Resmî Kaynaklar
Sonuç
Meşru müdafaa, bireylerin kendisini ve başkalarını hukuka aykırı saldırılara karşı koruma hakkını tanıyan hayati bir kurumdur. Ancak bu hakkın sınırları, her olayda ayrı ayrı değerlendirilir. Saldırının niteliği, zamanı, savunmanın derecesi ve tarafların önceki ilişkisi; meşru müdafaa savunmasının kabul edilip edilmeyeceğinde belirleyicidir.
Özellikle ölümle veya ağır yaralanmayla sonuçlanan olaylarda, meşru müdafaa – tahrik – kast – taksir ayrımının doğru yapılması, hem adil yargılanma hakkı hem de toplum vicdanı açısından büyük önem taşımaktadır.
[…] Meşru Müdafaa (TCK 25/1) Nedir? […]