Kanunların Anayasaya Uygunluğu Nedir? Denetim Yolları ve AYM Süreci

Türkiye’de çıkarılan her kanunun Anayasaya uygun olması, hukuk devleti ilkesinin temel gerekliliğidir. Anayasaya aykırı kanunlar, bireylerin temel hak ve özgürlüklerini ihlal edebilir ve hukuk güvenliğini zedeler. Bu nedenle Anayasa Mahkemesi tarafından kanunların anayasaya uygunluğu denetlenir.

Kanunların Anayasaya Uygunluğu Ne Demektir?

Bir kanunun anayasaya uygunluğu; hem şekil hem de esas bakımından Anayasa’ya aykırı olmaması anlamına gelir.

Şekil Bakımından Aykırılık

Kanunun çıkarılma sürecinde, Anayasa’da öngörülen usule uyulmaması (örneğin yeterli oy çoğunluğunun sağlanmaması) durumudur.

Esas Bakımından Aykırılık

Kanunun maddelerinin, Anayasa’da güvence altına alınan temel hak ve özgürlüklerle çelişmesi durumudur.

Anayasal Denetim Yöntemleri

Türkiye’de kanunların anayasaya uygunluğunu denetleyen tek merci AYM’dir. Denetim şu iki yolla yapılır:

1. İptal Davası (Soyut Norm Denetimi)
2. İtiraz Yolu (Somut Norm Denetimi)

İptal Davası

• Resmî Gazete’de yayımlandıktan sonra 60 gün içinde açılır.
• Davayı açabilecekler: Cumhurbaşkanı, iktidar ve ana muhalefet parti grupları, TBMM üye tam sayısının en az 1/5’i.

İtiraz Yolu

• Bir mahkeme, önüne gelen davada uygulayacağı hükmü Anayasa’ya aykırı görürse AYM’ye başvurur.
• AYM ilgili hükmü iptal edebilir veya uygun bulabilir.

AYM Kararlarının Bağlayıcılığı

Anayasa’nın 153. maddesine göre, AYM kararları kesindir ve yasama, yürütme, yargı organlarını bağlar. İptal edilen hükümler Resmî Gazete’de yayımlandığı tarihten itibaren yürürlükten kalkar.

İç Bağlantı

Benzer konular için AYM kararıyla özgürlük ihlali makalemizi inceleyebilirsiniz.

Dış Bağlantı

Resmî mevzuat için:
Türkiye Cumhuriyeti Anayasası

Sık Sorulan Sorular